Dzień, mimo że październikowy, był słoneczny i ciepły. Przyjaciółki z klasy z technikum ekonomicznego wybrały się po lekcjach do kina "Pokój". Po zakończonym seansie, jako że było jeszcze widno i przyjemnie, ulica Lipowa pełna ludzi wychodzących z kina i wracających z pracy, dziewczyny rozemocjonowane obejrzanym filmem, nie chcąc jeszcze powrócić do rzeczywistości niekinowej, nie zamierzały rozejść się do domów. Brat Florci wyruszył gdzieś z kolegami, mama poszła do pracy na drugą zmianę, a poza tym wkrótce nadejdzie już dżdżysta jesień, dni staną się krótkie, mokre, mgliste i nie będzie tylu okazji na spacery ulicami miasta, więc trzeba było wykorzystać pogodę i nastrój do niekończących rozmów w tym jesiennym, ale jeszcze złotym anturażu.
W pewnym momencie od strony kościoła świętego Rocha podniósł się jakiś szum, nawet hałas, dało się słyszeć liczne ludzkie głosy. Ni stąd, ni zowąd pojawił się tłum, który z każdą chwilą gęstniał. Ludzi przybywało, wlewali się z uliczek uchodzących do Lipowej, która stała się jak szeroko rozlana rzeka ze swoimi niewielkimi dopływami. Co poniektórzy z tłumu zaczęli wznosić okrzyki na cześć Węgrów i Władysława Gomułki. Gdy ta spora grupa ludzi zrównała się z cerkwią św. Mikołaja, i skręciła pod górę, w stronę domu partii, dziewczęta postanowiły się do niej podłączyć. Były na tyle ciekawe, co się dalej będzie działo, że zapomniały o obejrzanym filmie i popłynęły z tą pokojową manifestacją. Tymczasem zaczął zapadać zmierzch. Pod koniec października granica między dniem a nocą staje się coraz wyraźniejsza i ostra, a ciemności zapadają w mgnieniu oka. Wśród zgromadzonych pojawiły się nawet płonące pochodnie. Tłum, zebrawszy się pod domem partii, coraz głośniej skandował hasła, w których najczęściej pojawiały się słowa "Węgrzy" i "Gomułka". Nieopodal siedziby PZPR stały już wozy wojskowe. Monumentalny gmach został otoczony szczelnym kordonem żołnierzy. Manifestanci wypatrzyli gdzieś dowódcę mundurowych i nastąpiło swego rodzaju zbratanie się ludu z wojskiem. Grupa demonstrantów uniosła na rękach uśmiechającego się już oficera i zaczęła go podrzucać do góry, a uczestnicy zgromadzenia zaczęli wznosić okrzyki "Wojsko z nami! Wojsko z nami!".
Atmosfera stała się niemal euforyczna, uwolniły się pozytywne emocje, nawet dwie przypadkowe szesnastoletnie dziewczyny poczuły, że na ich oczach dzieje się coś ważnego, w czym mają okazję uczestniczyć, i jest to coś dobrego, zupełnie niecodziennego. W pewnej chwili Florcia poczuła na sobie przeszywające, świdrujące spojrzenie pary utkwionych w niej oczu, błyskających gdzieś w tłumie. Stojąc na górce, na placu pod domem partii dostrzegła Oswaldka z kolegami. Patrzył na nią groźnie. Odległość była jednak na tyle duża, że nie mogli się usłyszeć, przyłożył zatem palec do ust, dając siostrze do zrozumienia, by nic nie mówiła mamie, że się tu spotkali, a następnie gestem dłoni nakazał jej uciekać do domu. Oczywiście bezskutecznie. Dziewczyny nie zamierzały stąd odchodzić, nie w tym momencie. Wokół panowała atmosfera wyraźnie odczuwalnego zbratania, międzyludzkiej solidarności i budzącej się nadziei na jakieś zmiany.
O tej spontanicznej manifestacji następnego dnia wiedziało już całe miasto. W wielu ludzi wstąpiła wiara w to, że wkrótce odmieni się ich los. W domu z mamą zawsze można było swobodnie rozmawiać o wydarzeniach, które miały miejsce w kraju, a nawet na Węgrzech, ale tym razem rodzeństwo ani słowem nie zająknęło się o tym, że mniej lub bardziej przypadkowo uczestniczyło w tej głośnej demonstracji pod domem partii. Dość miała Gienia swoich zmartwień, by przysparzać jej nowych.
Któregoś razu, gdy Florcia wróciła ze szkoły do domu, a tego dnia miała lekcję historii, zapytała mamę:
- Mamo, to jak to jest, mówiłaś, że w 1920 roku Polacy wygrali z bolszewikami, a dziś w szkole nauczyciel mówił, że przegraliśmy tę wojnę.
- Dziecko, wierz mi - Polacy tę wojnę wygrali. Tylko nie mów tego w szkole, jak nauczyciel będzie cię pytał.
Oswaldek, mając przekorną naturę, lubił droczyć się z mamą. I gdy słyszał, jak Gienia porównuje nową rzeczywistość z przedwojenną, co zdarzało jej się dość często, potrafił stawać w kontrze do wywodów matki.
- Tak chwalisz tę przedwojenną Polskę, a mówiłaś kiedyś, że zapałkę trzeba było dzielić na czworo!
- Tak, trzeba było dzielić na czworo, ale po podzieleniu ona się zapalała, a dziś muszę zmarnować cztery zapałki, by zapaliła się choć jedna z nich.
Młodzieńczy bunt w zmaganiach z codzienną, spokojną życiową mądrością.
Lubię odkrywać, poznawać wszystkie miejsca, w których się znajdę, sięgać pod to, co na zewnątrz. Opisuję to, co widzę na co dzień, szukam niezwykłości w tym, co zwyczajne. Podróżą jest każde wyjście z domu, każde spotkanie z drugim człowiekiem.
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Gomułka. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Gomułka. Pokaż wszystkie posty
czwartek, 17 października 2024
Błyski. Historia rodzinna. Część 36 - wielka historia wkracza do Białegostoku, październik 1956 r.
niedziela, 27 stycznia 2008
O braterstwie, Polak, Węgier...
Od dłuższego już czasu mam poczucie, że słowo "braterstwo" zdewaluowało się już niemal kompletnie. Przez moment zastanawiałem się nawet czy użyć go w tytule. Od momentu wypisania go na sztandarach rewolucji francuskiej 1789 r. jego wartość spadła chyba najniżej, później jeszcze próbowali nim szermować wszelkiej maści manipulatorzy w swoich niecnych celach, ale z drugiej strony nie ma chyba drugiego słowa, które oddawałoby lepiej sens przyjaznych, pełnych poświęcenia relacji między narodami.
Czym właściwie jest owe braterstwo, ale nie to fałszywe, pozorne, puste, tylko to prawdziwe, które zawiera realną treść?
Po raz pierwszy zrozumiałem jego sens, gdy Mama opowiedziała mi pewną historię z czasów swojej młodości, gdy była jeszcze nastoletnią dziewczyną, której tylko pstro było w głowie. A że nie pamiętałem wszystkich szczegółów owego wydarzenia - mimo, że historię słyszałem wielokrotnie, to poprosiłem Mamę o jej ponowne opowiedzenie całkiem niedawno z możliwie największą ilością detali. Mama chętnie na moją propozycję przystała, a ja notowałem. I poniżej przedstawiam owoc naszej wspólnej pracy.
"Nie pamiętam dokładnie dnia, na pewno było to dwudziestegoktóregoś października 1956 r. Wybrałam się z koleżanką do kina "Pokój" (rzecz się dzieje w Białymstoku - przyp. moje) na szwedzki film "Ona tańczyła jedno lato". Kupiłyśmy bilety, a do rozpoczęcia seansu było jeszcze dużo czasu. Postanowiłyśmy pójść do parku, ale gdy wyszłyśmy na ulicę naszym oczom ukazał się niesamowity widok, nigdy wcześniej czegoś podobnego nie widziałyśmy. Nieprzebrany tłum ludzi szedł ulicą Lipową od Rynku Kościuszki (wcześniej odbył się wiec na dziedzińcu Pałacu Branickich - przyp. moje) w stronę Kościoła św. Rocha. Z tysięcy gardeł wydobywały się okrzyki:
- Węgrzy z nami!
- Rokossowski do Moskwy!
- Chcemy wolnej Polski!
Później, po krótkim nabożeństwie ów pochód wracał tą samą ulicą, z tym, że tym razem zmierzał w stronę domu partii (obecnie Wydział Humanistyczny Uniwersytetu w Białymstoku). Nie wiedziałyśmy co mamy teraz ze sobą począć, czekać na seans czy dołączyć do demonstracji. Jednak ciekawość tego, co się wydarzy później, zwyciężyła. Poszłyśmy pod dom partii.
Uczestnicy manifestacji szczelnie wypełnili plac przed siedzibą KW PZPR, igły nie można było wcisnąć. W tłumie przeważali ludzie młodzi - prawdopodobnie studenci Akademii Medycznej i robotnicy, ale były reprezentowane niemal wszystkie pokolenia i grupy społeczne. Młodzi ludzie wchodzili na gzymsy budynku i wygłaszali przemówienia. Domagali się wolności, niezależności od Moskwy, religii w szkołach, własnej polskiej drogi do socjalizmu, przywrócenia harcerstwa, zniesienia ZMP, i sprawiedliwego rozliczania się przez Moskwę za dostarczany z Polski węgiel (sic!). Zapamiętałam też młodego robotnika z "Uchwytów" (wówczas jedna z największych białostockich fabryk - przyp. moje), który powołując się na Konstytucję 1952 r. domagał się wolności sumienia i wyznania.
Młodzi ludzie żądali też spotkania z władzami Komitetu Wojewódzkiego PZPR. Jednak nikt do nich nie wyszedł, komuniści zamknęli się na siedem spustów, wygasili wszystkie światła.
Po pewnym czasie na plac zjechały ciężarówki wypełnione żołnierzami. Wojskowi byli jednak przyjaźnie wobec manifestujących nastawieni. Zgromadzeni na placu wiwatowali żołnierzy, wznosili okrzyki - Wojsko z nami!, a dowodzącego nimi kapitana zaczęli podrzucać do góry. Demonstranci bratali się z żołnierzami, rozmawiali ze sobą swobodnie i serdecznie, żartowali.
W pewnym momencie zobaczyłam wśród demonstrujących mojego starszego brata, który spostrzegł także mnie, pogroził mi palcem, a następnie podszedł i kategorycznie kazał nam wracać do domu! Oczywiście nie posłuchałyśmy go.
Tymczasem manifestanci dalej wznosili okrzyki, kontynuowali wygłaszanie przemówień. Zapamiętałam jeszcze, że w jednym z nich wzywano Gomułkę, by nie jechał do Moskwy, żądano też uwolnienia Wyszyńskiego.
Ludzie pokładali wówczas ogromne nadzieje w Gomułce, nikt przecież nie mógł się spodziewać jaki obrót przyjmą sprawy w przyszłości.
Gdy się ściemniło na placu zapłonęły zrobione naprędce pochodnie, panowała niesamowita atmosfera jedności, przyjaźni i zaufania. Tego się nie da nawet opisać. Stałam na owym placu z wypiekami na twarzy i całą sobą chłonęłam wszystko to, co się działo, każdy szczegół, każde wypowiedziane słowo.
Do domu wróciłyśmy późnym wieczorem. Do kina oczywiście nie poszłyśmy, bilety nam przepadły. Za to na ulicy przed domkiem stała mama, zaniepokojona, zdenerwowana, która drżącym głosem wypytywała, co się z nami działo.
To było naprawdę niesamowite przeżycie, już chyba nigdy więcej nic podobnego, co bym tak głęboko przeżyła się nie wydarzyło. Pamiętam, że jeszcze w domu miałam wypieki na twarzy, byłam jak w gorączce.
A już później, kiedy pracowałam koleżanki ze stacji krwiodawstwa opowiadały mi jak kilka dni po owej demonstracji, po krwawych walkach w Budapeszcie, zupełnie spontanicznie zgłaszały się tysiące osób, by oddać krew rannym Węgrom.
Pamiętam też, że w prasie zaczęły się pojawiać reportaże przedstawiające prawdziwe wydarzenia z Węgier, opisujące walki powstańców, okrucieństwa żołnierzy Armii Czerwonej. Niektóre koleżanki przynosiły owe gazety do szkoły, gdzie wspólnie je czytałyśmy. Wszyscy wówczas strasznie współczuli Węgrom."
I choć historię tę Mama opowiadała mi wielokrotnie, po raz pierwszy, gdy byłem jeszcze uczniem szkoły podstawowej i zacząłem się interesować historią, to najbardziej utkwił mi w pamięci ten wątek polsko - węgierski. I tak zrodziła się moja węgierska pasja.
Ale to jeszcze nie wszystko, co chciałem napisać o braterstwie polsko - węgierskim. Ze względu jednak na to, że wpis już i tak jest długi, a mnie goni czas, odłożę to na następny raz.
Czym właściwie jest owe braterstwo, ale nie to fałszywe, pozorne, puste, tylko to prawdziwe, które zawiera realną treść?
Po raz pierwszy zrozumiałem jego sens, gdy Mama opowiedziała mi pewną historię z czasów swojej młodości, gdy była jeszcze nastoletnią dziewczyną, której tylko pstro było w głowie. A że nie pamiętałem wszystkich szczegółów owego wydarzenia - mimo, że historię słyszałem wielokrotnie, to poprosiłem Mamę o jej ponowne opowiedzenie całkiem niedawno z możliwie największą ilością detali. Mama chętnie na moją propozycję przystała, a ja notowałem. I poniżej przedstawiam owoc naszej wspólnej pracy.
"Nie pamiętam dokładnie dnia, na pewno było to dwudziestegoktóregoś października 1956 r. Wybrałam się z koleżanką do kina "Pokój" (rzecz się dzieje w Białymstoku - przyp. moje) na szwedzki film "Ona tańczyła jedno lato". Kupiłyśmy bilety, a do rozpoczęcia seansu było jeszcze dużo czasu. Postanowiłyśmy pójść do parku, ale gdy wyszłyśmy na ulicę naszym oczom ukazał się niesamowity widok, nigdy wcześniej czegoś podobnego nie widziałyśmy. Nieprzebrany tłum ludzi szedł ulicą Lipową od Rynku Kościuszki (wcześniej odbył się wiec na dziedzińcu Pałacu Branickich - przyp. moje) w stronę Kościoła św. Rocha. Z tysięcy gardeł wydobywały się okrzyki:
- Węgrzy z nami!
- Rokossowski do Moskwy!
- Chcemy wolnej Polski!
Później, po krótkim nabożeństwie ów pochód wracał tą samą ulicą, z tym, że tym razem zmierzał w stronę domu partii (obecnie Wydział Humanistyczny Uniwersytetu w Białymstoku). Nie wiedziałyśmy co mamy teraz ze sobą począć, czekać na seans czy dołączyć do demonstracji. Jednak ciekawość tego, co się wydarzy później, zwyciężyła. Poszłyśmy pod dom partii.
Uczestnicy manifestacji szczelnie wypełnili plac przed siedzibą KW PZPR, igły nie można było wcisnąć. W tłumie przeważali ludzie młodzi - prawdopodobnie studenci Akademii Medycznej i robotnicy, ale były reprezentowane niemal wszystkie pokolenia i grupy społeczne. Młodzi ludzie wchodzili na gzymsy budynku i wygłaszali przemówienia. Domagali się wolności, niezależności od Moskwy, religii w szkołach, własnej polskiej drogi do socjalizmu, przywrócenia harcerstwa, zniesienia ZMP, i sprawiedliwego rozliczania się przez Moskwę za dostarczany z Polski węgiel (sic!). Zapamiętałam też młodego robotnika z "Uchwytów" (wówczas jedna z największych białostockich fabryk - przyp. moje), który powołując się na Konstytucję 1952 r. domagał się wolności sumienia i wyznania.
Młodzi ludzie żądali też spotkania z władzami Komitetu Wojewódzkiego PZPR. Jednak nikt do nich nie wyszedł, komuniści zamknęli się na siedem spustów, wygasili wszystkie światła.
Po pewnym czasie na plac zjechały ciężarówki wypełnione żołnierzami. Wojskowi byli jednak przyjaźnie wobec manifestujących nastawieni. Zgromadzeni na placu wiwatowali żołnierzy, wznosili okrzyki - Wojsko z nami!, a dowodzącego nimi kapitana zaczęli podrzucać do góry. Demonstranci bratali się z żołnierzami, rozmawiali ze sobą swobodnie i serdecznie, żartowali.
W pewnym momencie zobaczyłam wśród demonstrujących mojego starszego brata, który spostrzegł także mnie, pogroził mi palcem, a następnie podszedł i kategorycznie kazał nam wracać do domu! Oczywiście nie posłuchałyśmy go.
Tymczasem manifestanci dalej wznosili okrzyki, kontynuowali wygłaszanie przemówień. Zapamiętałam jeszcze, że w jednym z nich wzywano Gomułkę, by nie jechał do Moskwy, żądano też uwolnienia Wyszyńskiego.
Ludzie pokładali wówczas ogromne nadzieje w Gomułce, nikt przecież nie mógł się spodziewać jaki obrót przyjmą sprawy w przyszłości.
Gdy się ściemniło na placu zapłonęły zrobione naprędce pochodnie, panowała niesamowita atmosfera jedności, przyjaźni i zaufania. Tego się nie da nawet opisać. Stałam na owym placu z wypiekami na twarzy i całą sobą chłonęłam wszystko to, co się działo, każdy szczegół, każde wypowiedziane słowo.
Do domu wróciłyśmy późnym wieczorem. Do kina oczywiście nie poszłyśmy, bilety nam przepadły. Za to na ulicy przed domkiem stała mama, zaniepokojona, zdenerwowana, która drżącym głosem wypytywała, co się z nami działo.
To było naprawdę niesamowite przeżycie, już chyba nigdy więcej nic podobnego, co bym tak głęboko przeżyła się nie wydarzyło. Pamiętam, że jeszcze w domu miałam wypieki na twarzy, byłam jak w gorączce.
A już później, kiedy pracowałam koleżanki ze stacji krwiodawstwa opowiadały mi jak kilka dni po owej demonstracji, po krwawych walkach w Budapeszcie, zupełnie spontanicznie zgłaszały się tysiące osób, by oddać krew rannym Węgrom.
Pamiętam też, że w prasie zaczęły się pojawiać reportaże przedstawiające prawdziwe wydarzenia z Węgier, opisujące walki powstańców, okrucieństwa żołnierzy Armii Czerwonej. Niektóre koleżanki przynosiły owe gazety do szkoły, gdzie wspólnie je czytałyśmy. Wszyscy wówczas strasznie współczuli Węgrom."
I choć historię tę Mama opowiadała mi wielokrotnie, po raz pierwszy, gdy byłem jeszcze uczniem szkoły podstawowej i zacząłem się interesować historią, to najbardziej utkwił mi w pamięci ten wątek polsko - węgierski. I tak zrodziła się moja węgierska pasja.
Ale to jeszcze nie wszystko, co chciałem napisać o braterstwie polsko - węgierskim. Ze względu jednak na to, że wpis już i tak jest długi, a mnie goni czas, odłożę to na następny raz.
Subskrybuj:
Posty (Atom)
Las Bielański - wspomnienia rodzinne
Słońce nie będzie prażyć, ale łagodna jasność jego promieni otuli las cały, zieleń będzie bujna i soczysta, między drzewami będą przemykać j...
-
Wedle opowieści Babci powtarzanych mi przez moją Mamę Litwini mieli mieć piękne głosy i pięknie śpiewać. Mieli też w zwyczaju często się ze ...
-
Poświęciłem się po raz kolejny, by obejrzeć między północą a 2 w nocy dwa ostatnie odcinki znakomitego rosyjskiego serialu "Idiota...
-
Leniwe, zimowe, niedzielne popołudnie, blade słońce świecące prosto w oczy, pola przykryte cienką już warstwą śniegu, a do tego sącząca się ...